Hà Nội quy hoạch “thành phố ba chiều”: Hình thành lớp đô thị dưới lòng đất

Theo định hướng Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, Hà Nội được định hướng phát triển không gian đô thị theo chiều sâu, trong đó không gian ngầm đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Việc phát triển không gian dưới lòng đất, kết hợp với mạng lưới đường sắt đô thị (Metro), hạ tầng kỹ thuật và các công trình ngầm, được kỳ vọng góp phần giảm áp lực lên quỹ đất và giao thông trên bề mặt, hướng tới mô hình đô thị hiện đại, đồng bộ và bền vững.

1. Phân tầng không gian ngầm

Không gian ngầm có thể được tổ chức theo từng tầng độ sâu, với chức năng phù hợp với điều kiện địa chất, kỹ thuật và nhu cầu sử dụng:

Sâu 0 – 15 m:
Phục vụ các nhu cầu dân sinh và giao thông như lối đi bộ, bãi đỗ xe, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và các lối tiếp cận ga Metro.

Sâu 15 – 30 m:
Tập trung các công trình hạ tầng kỹ thuật chuyên sâu, trong đó có thể bao gồm các tuyến Metro, hào kỹ thuật và các công trình phục vụ phòng, chống thiên tai.

Sâu 30 – 50 m:
Dành cho các hạ tầng có tính chất cốt lõi như hệ thống trữ nước ngầm quy mô lớn, các trục kỹ thuật quan trọng và những công trình phục vụ yêu cầu đặc thù về an ninh, quốc phòng.

Trên 50 m:
Được xem xét như khu vực dự trữ, hạn chế khai thác và chỉ sử dụng trong những trường hợp thực sự cần thiết, phù hợp với điều kiện địa chất và yêu cầu quản lý.

2. Định hướng phát triển theo từng khu vực

Việc khai thác không gian ngầm có thể được nghiên cứu theo đặc điểm và nhu cầu phát triển của từng khu vực đô thị.

Khu vực trung tâm cũ:
Ưu tiên nghiên cứu phát triển không gian ngầm nhằm giải quyết tình trạng hạn chế về quỹ đất trên mặt đất. Việc triển khai cần đặc biệt lưu ý đến các khu vực di tích, di sản và công trình có giá trị lịch sử.

Khu vực phía Nam sông Hồng:
Có tiềm năng phát triển hệ thống giao thông ngầm, bãi đỗ xe và các công trình hạ tầng hỗ trợ nhằm giảm áp lực giao thông trên bề mặt.

Khu vực phía Bắc sông Hồng:
Định hướng phát triển các đầu mối trung chuyển, không gian thương mại ngầm và nghiên cứu các công trình kết nối qua sông.

Long Biên và Gia Lâm:
Có thể phát triển các mô hình không gian ngầm thông minh, kết hợp với hạ tầng số và các công trình phục vụ đô thị hiện đại, trong đó có khả năng tích hợp các trung tâm dữ liệu.

3. Lộ trình phát triển dài hạn

Việc hình thành một hệ thống không gian ngầm đồng bộ cần được triển khai theo từng giai đoạn, gắn với quá trình hoàn thiện quy hoạch, cơ sở pháp lý và năng lực đầu tư.

Giai đoạn 2026 – 2035:
Tập trung hoàn thiện khung pháp lý, cơ sở dữ liệu và quy hoạch tổng thể về không gian ngầm.

Giai đoạn 2035 – 2045:
Từng bước mở rộng các công trình ngầm tại khu vực trung tâm, kết hợp với hệ thống giao thông công cộng và hạ tầng đô thị.

Giai đoạn 2045 – 2065:
Tiếp tục gia tăng quy mô khai thác không gian ngầm, hướng tới phát triển các chức năng thương mại, logistics và hạ tầng đô thị dưới lòng đất.

Sau năm 2065:
Hướng tới vận hành, quản lý và tối ưu hóa hệ thống không gian ngầm bằng các giải pháp công nghệ số, dữ liệu đô thị và hệ thống quản lý thông minh.

Hà Nội hướng tới đô thị phát triển theo chiều đứng

Trong tương lai, Hà Nội không chỉ mở rộng theo chiều ngang mà còn có thể phát triển mạnh theo chiều sâu. Không gian ngầm sẽ trở thành một phần quan trọng trong cấu trúc đô thị, hỗ trợ giao thông, hạ tầng kỹ thuật, thương mại và các hoạt động dân sinh.

Nếu được quy hoạch đồng bộ với không gian trên mặt đất, việc khai thác không gian ngầm có thể góp phần sử dụng hiệu quả quỹ đất, giảm áp lực hạ tầng và tạo thêm dư địa cho sự phát triển của Hà Nội trong dài hạn.

Đây cũng là bước tiến hướng tới mô hình “đô thị ba chiều”, nơi không gian trên mặt đất, trên cao và dưới lòng đất được kết nối trong một hệ thống đô thị thống nhất.